St Kilda Sermon - Greyfriars Church - St Kilda

HIORT – DILEAB NEO-BHASMHOR AN EILEIN Thugadh iad glòir don Tighearna, agus cuireadh iad an cèill a chliù am measg nan eilean Isaiah 42: 12

Tha e air leth freagarrach gum bitheamaid an seo an-diugh, a’ cumail cuimhne air Eilean Hiort, agus gu sònraichte air na Hiortaich, a dh’fhàg an dachaighean o chionn faisg air ceithir-fichead bliadhna. Cò a chreideadh gum falbhadh an ùine cho luath? Bidh cuid againn an seo, tha mi cinnteach, aig a bheil cuimhne fhathast air na thachair. Bu tric a chuala mise nam dhachaigh fhìn ann an Tiriodh mu na Hiortaich, agus mar a chaidh an t-eilean fhàsachadh. Bha mi eòlach nam òige air Hiortaich is bana-Hiortaich a thàinig do Thiriodh, agus bha Tirisidich – Lachlann Mòr MacIlleathain agus Calum MacArtair – nam misionaraidhean ann an Hiort. ’S ann à Hiort a thàinig bean Chaluim MhicArtair, agus tha deagh chuimhne agam air a coltas uasal. Bha sinne, mar Thirisdich, a’ toirt àite sònraichte do dh’Eilean Hiort, a chionn ’s gun robh ceanglaichean eadarainn ann an deifir dhòighean. Bhiodh na h-aon bhàtaichean-smùide gar frithealadh – a’ Dunara Castle agus a’ Hebrides – agus, a bharrachd air dàimhean a thaobh na feòla, bha dàimh laidir eadarainn a thaobh a’ chreidimh Chrìosdaidh.

(1) Aite nan Eilean anns na Sgriobtairean

Tha àite sònraichte aig na h-eileanan, anns an t-seagh as fharsainge, ann am Facal Dhè. Gu math tric, tha iad air an ceangal ri gàirdeachas agus moladh (mar a chìthear ann am Fàidheadaireachd Isaiah) no ri buileachadh prìseil de spiorad Dhè (mar a chìthear ann an Leabhar an Taisbeanaidh, agus anns an taisbeanadh a fhuair Eòin air eilean Phatmos). Tha eileanan an t-saoghail air an cur air leth bho thir-mòr, agus tha iad nan ‘saoghail bheaga’ annta fhèin. Mar a tha fhios againn gu math mar Ghàidheil, tha tarraing da-rìribh anns na h-eileanan don mhòr-shluagh air tir-mòr.

Tha tarraing àraid ann an Eilean Hiort. Tha eachdraidh an eilein na thàladh, a bharrachd air a chruth, agus a bharrachd air na h-ainmhidhean a tha ann. ’S e fàsachadh an eilein, ged tha, as motha a tha a’ tarraing inntinnean dhaoine. A-mach air freiceadan an Airm, chan eil duine air fhàgail ann. Dh’fhalbh an sluagh aig deireadh an Lùnasdail 1930, agus fhuair iad dachaighean ùra air tir-mòr

Ach ma dh’fhalbh an sluagh, cha do dh’fhalbh na cuimhneachain a tha againn orra, agus tha iadsan fhathast a’ labhairt rinn ann an deifir dhòighean, biodh iad beò no marbh. Chuala mi-fhìn an Hiortach, an t-Urr. Dòmhnall MacGilliosa, a’ searmonachadh sa Ghàidhlig ann an Ottawa, fada bho chladaichean Hiort, ann an 1986. Bha e na thoileachadh mòr, mòr dhòmhsa a bhith ga èisdeachd, agus a bhith na chuideachd airson latha no dhà. Chan eil uair a bhios mi a’ dol seachad air Tulach Ailein, aig ceann Drochaid Chinn Chàrdain, nach bi mi a’ smaointeachadh air Hiortach ainmeil eile, Fionnlagh MacCuithinn, a tha air a thiodhlacadh anns a’ chladh faisg air an drochaid sin, mar gum biodh a bheatha agus a bhàs mar shamhladh air an ath-chruthachadh a thàinig air beatha nan Hiortach gu lèir anns na bliadhnachan an dèidh an fhàsachaidh. Chaidh Fionnlagh, mar gum biodh, a-null air an drochaid shìorraidh ann an 1941, ach tha a chuimhne buan agus cùbhraidh.

Bu tric a chuir Fionnlagh nach maireann an cèill cliù an Tighearna anns an eaglais bhig ann an Hiort, agus bha Dòmhnall MacGillìosa a’ dèanamh an aon rud ann an Ottawa ann an 1986. Anns na h-eileanan againn fhìn, agus ann an tìrean cèin is coimheach, rinn iad le chèile mar a bha am fàidh Isaiah ag earalachadh.

(2) Creideamh muinntir Hiort

Cha robh Fionnlagh no Dòmhnall nan aonar anns a’ ghnothach sin. Fhuair muinntir Hiort gu lèir ainm airson an creidimh. Thàinig teachdaireachd na slàinte thuca tro dheifir mheadhanan, ach gu sònraichte bho shearmonachadh an Urr. Eòin Dòmhnallach, Ministear Mòr na Tòiseachd, ann an 1821-22. Ghabh iad ris a’ chreideamh le gàirdeachas is toileachas mòr.

Anns na sgrìobhaidhean Beurla mu Hiort a tha againn ann am pailteas, tha na h-ùghdairean mar as trice a’ cur sìos air creideamh nan Hiortach, agus ga fhaicinn mar mheadhan air an t-eilean a sgaradh, agus a chur fàs aig a’ cheann thall. Ach chan eil sin ceart. Cha robh na Hiortaich fhèin den bheachd sin. Dhaibhsan bha an creideamh na phàirt riatanach, thaitneach dam beatha. Tha deagh chuimhne agam air cho dian ’s a bhruidhneadh an t-Urramach Dòmhnall MacGillìosa an aghaidh nan daoine a bha a’ dèanamh tàir air creideamh nan Hiortach. Na bharail-san, ’s iad daoine aineolach a bha a’ toirt droch ainm do na Hiortaich, daoine nach robh idir, idir a’ tuigsinn mar a bha an creideamh a’ toirt neart is treòir do na Hiortaich an aghaidh gach dòrainn a thigeadh orra, agus gan daingneachadh mar choimhearsnachd. Cha b’ ann idir air sgàth creidimh a dh’fhàg na Hiortaich an t-eilean, ged a chuala mi fhìn cuideigin (a bha gu math àrd an inbhe ann an gnothaichean Glèidhteachais) ag ràdh sin. Bha iomadh adhbhar eile ann a bha fada, fada na b’ èifeachdaiche anns an fhàsachadh a thachair.

Mar Ghàidheil, tha sinne gu math eòlach air na claon-bharailean a tha aig daoine eile oirnn, gu sònraichte ann an cùisean creidimh – tha sinn, mas fhìor, cumhang, rag, aimhreiteach, ag adhradh ann an dòigh a tha seann-fhasanta. Chuir sinn cùl ri ar dualchas nàdarra air sgàth creidimh. Cò nach cuala na casaidean sin? Tha luchd nan casaid, air an làimh eile, cho farsaing, sùbailte, sìtheil, gun chuibhrichean creidimh mun amhaich-san idir – ach a-mhàin nach eil iad saor bho chumhaingeachd am feallsanachd fhèin. Bha an dìmeas sin, bho bheul nàimhdean, riamh a’ dol an cois a’ chreidimh Chrìosdail, agus cha robh na Hiortaich nan annas san dòigh sin, ged a dh’fhuiling iad barrachd tàire bho choigrich na rinn sluagh sam bith eile sa Ghàidhealtachd.

(3) Fianais muinntir Hiort

’S ann le aoibh is aiteas a thog na Hiortaich fianais air an t-slàinte a fhuair iad tro chreideamh ann an Iosa Crìosd. Dh’fhàg an t-Urr. Dòmhnall MacGillìosa fianais sgrìobhte againn anns a bheil e ag innse dhuinn mun dòigh anns an do chuir na Hiortaich an creideamh an cèill, agus bidh leabhran beag le chuid chuimhneachan a’ nochdadh ann an ùine nach bi fada. Dh’fhàg e iomradh an Gàidhlig cuideachd air mar a bha e a’ searmonachadh eadar Ceap Breatainn is Vancouver. Gu dearbh, bha na Hiortaich comharraichte airson cho dealasach, eudmhor ’s a bha iad ann a bhith a’ frithealadh meadhanan nan gràs. Bhiodh Fionnlagh MacCuithinn a’ cumail seirbhis anns an eaglais ann an Hiort nuair a thilleadh e gach samhradh an dèidh an fhàsachaidh. Chùm e seirbhis bheag ann an 1938, agus tha Robert Atkinson (ann an Island Going) a’ dèanamh dealbh dhuinn, bho a thaobh fhèin, air searmonachadh MhicCuithinn:

Finlay in spectacles conducted the service: prayers, psalms read and then sung, Bible reading, a twenty-minute sermon. Finlay read with fearful histrionic emphasis. They all sang the psalms in a soaring and swooping dirge, often nasally out of tune or out of time with each other, but they made a loud unselfconscious noise….The large dirty room and the congregation of three – or four – put a strangeness on the performance which the St Kildans evidently did not feel; and why indeed should they?

Rinn Hiortaich eile laoidhean Gàidhlig. Seo mar a thog Calum MacCuithinn fianais air a’ chreideamh pearsanta nuair a bha e a’ fuireach ann am Melbourne, ’s a dh’fhoillsich e leabhar beag de laoidhean:

Nam b’ urrainn an tràth-s’ mi dàn a ghabhail, ’S e gràs a sheinninn gach uair – ’S e seo air mhodh sònraicht’ ’s òran molaidh Don àireamh shona tha shuas; Is e peacaich a tha an tràth-s’ air thalamh ’S rinn gràs a tharraing o thruaigh; Nach buin dhaibh gach là an gràs a mholadh Ni iadsan sona gu buan.

Bha mac Chaluim, Fionnlagh MacCuithinn, na mhinistear ann an Astràilia.

Tha na Hiortaich nan deagh eisimpleir dhuinne an-diugh air dealas is eud anns an t-Soisgeul, ’s cha b’ e droch rud a bhiodh ann idir nan leanamaid nan ceumannan. Tha sinn beò ann an linn anns a bheil daoine anns a’ chumantas gu math leisg anns a’ chreideamh, no ga chur suarach. Cha b’ e sin do na Hiortaich. Ghabh iad ris a’ chreideamh, dh’altraim iad an creideamh nan cridheachan agus nan teaghlaichean, agus chuir iad fhèin a-mach teachdairean an t-Soisgeil gu dùthchannan eile. Chuir iadsan an cèill cliù an Tighearna am measg nan eilean, eadhan ann an eilean cho mòr ri Astràilia.

(4) Dìleab an Eilein

Nuair a sheallas sinne air Hiort an-diugh, dè a tha sinn a’ faicinn, agus dè a tha prìseil leinn? Na creagan mòra, na stacannan casa, na h-ainmhidhean dùthchasach? Na taighean-còmhnaidh a tha falamh, fuar? An e aonaranachd an eilein a tha gar tàladh leis a’ bhuaireadh annasach sin a tha ann an àite falamh, fàsaichte?

A bheil ar sealladh air a mhùchadh le ceò ròlaisteach ’s le barailean neònach?

No a bheil sinn comasach air an dìleab spioradail fhaicinn – an dìleab a dh’fhàg na daoine fhèin againn fhad’s a bha iad ann mar choimhearsnachd bheò, an deagh eisimpleir a thug iad dhuinn?

An-diugh tha inbhe aig Hiort mar Ionad Dualchais an t-Saoghail – ’s gun duine idir ann. Tha rabhadh an sin mun dòigh anns am faodar a bhith a’ tomhas luach eilein a rèir a dhreach is a choltais, agus, ma dh’fhaodte, a’ cur luach air aig an àm cheàrr agus eadhan anns an dòigh cheàrr. Na dèanamaid a’ mhearachd sin. Cuireamaid eòlas air sluagh an eilein tron fhianais a dh’fhàg iad fhèin againn, gu sònraichte anns a’ chreideamh. Tha dìleab neo-bhàsmhor an sin.

Cuimhne is iomradh math a-chaoidh Bidh air na Hiortaich chòir.

Amen